به تخفيف خوانند : « ميت » ( 1 ) ، و آن دو لغت است ، [ يقال : « ميت » و « ميت » ] ( 2 ) ، كسيّد و سيد و هين و هين ، و لين و لين . و « ايلاج » ادخال باشد ، و « ولوج » دخول [ باشد ] ( 3 ) ، و « الوليجة » بطانة الرّجل ، قال اللَّه تعالى : وَلَمْ يَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللَّه وَلا رَسُولِه وَلَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً ( 4 ) . و اصل « ميّت » ، ميوت بوده است من مات يموت ، چنان كه « سيّد » سيود بوده است من ساد يسود . و بعضى علما فرق كردند بين الميت و الميت ، گفتند : « ميت » - به تخفيف - آن باشد كه در او حيات نباشد ، و « ميّت » آن باشد كه در او حيات بوده باشد ، پس بشود ، و بعضى [ دگر ] ( 5 ) گفتند : لا فرق بينهما ، و گفتند : دليل بر آن كه فرقى نيست ميان ايشان ، آن است كه شاعر جمع كرد ميان هر دو لغت به يك معنى ، [ و هو ابن الرّعلاء ( 6 ) الغسانىّ ] ( 7 ) في قوله : ليس من مات فاستراح به ميت انّما الميت ميّت الأحياء [ انّما الميت من يعيش ( 8 ) كئيبا ( 9 ) كاسفا باله قليل الرّجاء ( 10 ) ] ( 11 ) . قوله تعالى : لا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّه فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّه نَفْسَه وَإِلَى اللَّه الْمَصِيرُ ‹ 28 ›

--> ( 1 ) . اساس : ميت خوانند بتخفيف ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بتخفيف ميت . ( 3 - 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 4 ) . سوره توبه ( 9 ) آيه 16 . ( 5 ) . اساس : ندارد ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ديگر ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد . ( 6 ) . اساس كه در اين قسمت نو نويس است عبارت حذف شده است ، همه نسخه بدلها : و هو العلاء ، چاپ شعرانى ( 2 / 497 ) : و هو العلاء ، التبيان في تفسير القرآن ( 2 / 432 ) : ابن الرّعلاء الغسانى ، مجمع البيان ( 1 / 426 ) : ابن رعلة الغسانى ، لسان العرب ( 2 / 91 ) : عدى بن الرّعلاء ، با توجّه به متن تبيان و لسان العرب تصحيح شد . ( 7 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به نسخه مج و مآخذ تفسير و لغت افزوده شد . ( 8 ) . مج : من العيش ، وز ، من تعيش ، با توجّه به دب و ديگر نسخه بدلها كلمه آورده شد . ( 9 ) . مج : كيسا ، ديگر نسخه بدلها : كئيبا ، لسان العرب ( 2 / 90 ) : شقيا ، انتخاب متن با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلهاست . ( 10 ) . همه نسخه بدلها بجز مج : الرّخاء ، با توجّه به مج و ضبط لسان العرب ( 2 / 90 ) : آورده شد . ( 11 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .